พระปาฏิโมกข์ คืออะไร

ปาฏิโมกข์ เป็นชื่อของคำภีร์ที่ประมวลพระพุทธบัญญัติที่พระพุทธองค์ทรงตั้งขึ้นเป็น พุทธอาณา ได้แก่ อาทิพรหมจริยกาสิกขา มีพระพุทธานุญาต ให้สวดประชุมสงฆ์ทุกกึ่งเดือน ที่เรียกว่า พระสงฆ์ทำอุโบสถ
ปาฏิโมกข์ แปลว่า เป็นเบื้องต้น เป็นประธาน เป็นประมุข แห่งกุศลธรรมทั้งหลาย
คำว่า ปาฏิโมกข์ จึงหมายถึง บทอันเป็นประธาน โดยความเป็นประมุขของบททั้งปวง
ใน ครั้งพุทธกาล องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงประธานพระโอวาท ที่เรียกว่า โอวาทปาฏิโมกข์อันเป็นหลักคำสอนสำคัญในพระพุทธศาสนา ได้แก่พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ เวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียกว่า วันมาฆบูชา
คำแปล ของ โอวาทปาฏิโมกข์ การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย
ขันติคือความอดกลั้นเป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่าพระนิพพานเป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายผู้อื่นไม่ชื่อว่าเป็นบรรชิต, ผู้เบียดเบียนคนอื่นไม่ชื่อว่าเป็นสมณะ
การไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ที่นั่งในที่อันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย
อรรถคาถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมาเป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะทรงโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา
ประวัติความเป็นมาของการสวดพระปาฏิโมกข์
ในครั้งพุทธกาล พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชกูฏ เขตพระนครราชคฤห์ พระเจ้าพิมพิสารเห็นพวกนักบวชลัทธิอื่นประชุมกล่าวธรรม ในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ แห่งปักษ์ มีคนไปฟังธรรม คนเหล่านั้นมีความรัก มีความเลื่อมใส ทำให้นักบวชพวกนั้นมีผู้เข้าเป็นฝักฝ่าย พระเจ้าพิมพิสารทรงปรารถจะให้ภิกษุในพระพุทธศาสนาทำอย่างนั้นบ้าง จึงได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า กราบทูลพระราชดำรินั้น พระผู้มีพระภาคก็ทรงอนุมัติ ทรงประทานพุทธานุญาตให้ภิกษุทั้งหลายประชุมกันในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ แห่งปักษ์
ในครั้งแรกภิกษุทั้งหลายประชุมกัน แต่นั่งนิ่งๆ พวกชาวบ้านทั้งหลายมาหวังที่จะได้ฟังธรรมก็ไม่ได้ฟัง จึงพากันติเตียน ภายหลังพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลาย ประชุมกันเพื่อกล่าวธรรมได้ ต่อมาพระพุทธองค์ได้ทรงดำริว่าพระองค์จะพึงอนุญาตให้เอาสิกขาบท ที่พระองค์ทรงบัญญัติแก่ภิกษุทั้งหลาย ให้เป็นปาฏิโมกขุทเทสของพวกเธอ ปาฏิโมกขุทเทสนั้นจักเป็นอุโบสถของพวกเธอ พระพุทธองค์ได้ทรงมีพระบัญญัติตามที่ทรงดำริ ทรงอนุญาตให้สวดพระปาฏิโมกข์และทรงแสดงวิธิสวดพระปาฏิโมกข์ จึงถือศึกษาและปฏิบัติสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน